Czym jest negative split? Definicja, wzór, przykład
Definicja
Negative split to bieg lub start, w którym drugą połowę dystansu pokonuje się szybciej niż pierwszą.
Negative split oznacza, że drugą połowę biegu pokonujesz szybciej niż pierwszą. Odwrotność, czyli positive split, to coś, co większość ludzi biega zupełnie bez zamiaru: start napędzany adrenaliną i dopingiem kibiców, a potem długie słabnięcie. Trenerzy od dziesięcioleci polecają negative split, głównie jako lekarstwo na to zjawisko. Dowody naukowe są skromniejsze, niż sugeruje ta rada, ale nawyk, który buduje, czyli powściągliwość na początku, sprawdza się na każdym dystansie od 10 km wzwyż.
Jak mierzy się split
Podziel bieg na dwie równe części i porównaj czasy. Jeśli wyrazisz różnicę jako procent czasu pierwszej połowy, porównasz dychę z maratonem:
split (%) = (T2 − T1) / T1 × 100
- T1 = czas pierwszej połowy, T2 = czas drugiej połowy
- Wartość ujemna: negative split. Wartość dodatnia: positive split. W granicach około ±1 %: równe tempo (even pace)
Przedział ±1 % dla „równego” tempa to praktyczna umowa, a nie standard: dryf GPS, wiatr czy jeden podbieg potrafią same przesunąć split o tyle. Na pagórkowatej trasie albo trasie z punktu A do B porównuj odcinki o podobnym profilu albo patrz na tempo skorygowane o nachylenie zamiast na zegarek.
Przykład z obliczeniami
Biegacz celuje w 50:00 na 10 km, czyli średnio 5:00/km. Mija 5 km po 25:30 (5:06/km), a drugie 5 km pokonuje w 24:30 (4:54/km).
- T2 − T1 = 1470 − 1530 = −60 s
- split = −60 / 1530 × 100 = −3,9 %
To wyraźny negative split, i chyba nawet zbyt wyraźny: jeśli drugą połowę dychy kończysz o minutę szybciej, pierwsza była zwykle zbyt zachowawcza i trochę czasu zostało na trasie.
W maratonie marginesy są mniejsze. Przy celu 3:30:00 (średnio 4:59/km) rozsądny plan to 1:45:50 na półmetku (5:01/km), a potem 1:44:10 (4:56/km) na drugą połowę: split −1,6 %. Pierwsza połowa biegnięta zaledwie dwie, trzy sekundy na kilometr wolniej od średniej kosztuje 50 sekund na półmetku, a daje zapas na ostatnie 10 km, gdzie przegrywa się większość maratonów.
Jak to wykorzystać
Nie chodzi o to, żeby sprintować na końcu, tylko o to, żeby nie spłacać odsetek od zbyt szybkiego startu. Pierwsze kilometry powyżej tempa, które jesteś w stanie utrzymać, zużywają węglowodany i tolerancję na zmęczenie, których później w biegu już nie odzyskasz. Kilka praktycznych zasad:
- Ustal tempo docelowe na podstawie niedawnego startu, a nie nadziei. Kalkulator wyniku i tabele temp podają międzyczasy na każdy kilometr dla wybranego czasu końcowego.
- W półmaratonie i maratonie zaplanuj pierwsze 3–5 km o 5–10 sekund na kilometr wolniej od tempa docelowego, a potem się ustabilizuj. Na 10 km hamować trzeba przede wszystkim pierwszy kilometr.
- Przećwicz to. Bieg z narastającą prędkością, na przykład 12 km zaczęte w spokojnym tempie, z ostatnimi 3 km w tempie maratońskim, uczy, jak w praktyce wygląda powściągliwość. Długie wybieganie na 26 km z ostatnimi 8 km w docelowym tempie maratońskim robi to samo, ale przy większym zmęczeniu.
- Po starcie oceniaj bieg po splicie. Positive split powyżej 3–4 % w maratonie prawie zawsze wskazuje na pierwszą połowę, a nie na drugą.
Ograniczenia
Badania nie czynią z negative splitu prawa. W przeglądzie strategii rozkładania tempa Abbiss i Laursen (2008) stwierdzili, że równomierne tempo zwykle najlepiej pasuje do wysiłków dłuższych niż kilka minut, a w bardzo długich zawodach wytrenowani sportowcy zazwyczaj stopniowo zwalniają, niezależnie od swoich zamiarów. Díaz i współpracownicy (2018) przeanalizowali wszystkie rekordy świata w maratonie z pięćdziesięciu lat: rekordziści biegli średnio pierwszą połowę nieco szybciej niż drugą. Najnowsze rekordy były najbardziej równe, co skłoniło autorów do wniosku, że przyszłością może być raczej minimalna zmienność tempa niż wyraźny negative split.
Uczciwym celem dla większości biegaczy jest więc równy podział z lekką tendencją do przyspieszania, a nie spektakularny finisz. Przeszkadzają też trasy: bieg, który w drugiej połowie się wznosi, na zegarku wygląda na positive split, choć wysiłek był idealnie równy. W biegach terenowych i ultra, gdzie w drugiej połowie dominują teren i noc, porównywanie połówek po czasie mówi niewiele; większe znaczenie mają odczucie wysiłku, tętno i odżywianie.
Źródła
- Abbiss CR, Laursen PB (2008). Describing and understanding pacing strategies during athletic competition. Sports Medicine 38(3): 239–252. doi.org/10.2165/00007256-200838030-00004
- Díaz JJ, Fernández-Ozcorta EJ, Santos-Concejero J (2018). The influence of pacing strategy on marathon world records. European Journal of Sport Science 18(6): 781–786. doi.org/10.1080/17461391.2018.1450899