Czym jest km-effort (kilometr wysiłkowy)? Definicja, wzór
Definicja
Km-effort to miara trudności trasy w biegach górskich, która za każde 100 metrów przewyższenia dodaje jeden kilometr: km-effort = dystans w km + przewyższenie w m / 100.
Km-effort to sposób biegaczy górskich na wliczenie podbiegów w dystans: każde 100 metrów przewyższenia liczy się jako jeden dodatkowy kilometr. Bieg na 25 km z 1000 m D+ to 35 km-effort i można go porównać z 35-kilometrowym biegiem po asfalcie albo z inną trasą terenową o tej samej sumie uczciwiej niż samym dystansem.
To konwencja, a nie prawo fizjologii. Wyrosła we francuskim trail runningu (kilomètre-effort), gdzie trenerzy i organizatorzy potrzebowali szybkiego sposobu na opisanie trudności trasy, a ITRA używa tej samej sumy, dystansu plus D+ podzielonego przez 100, do klasyfikowania biegów. Jej urok polega na tym, że policzysz ją w głowie na linii startu.
Jak liczy się km-effort
km-effort = km + D+ / 100
- km = dystans trasy lub biegu
- D+ = suma przewyższeń w metrach
Zbiegi są pomijane: nie dają ani premii, ani kary. Niektórzy trenerzy inaczej ważą podbiegi na bardzo stromych albo bardzo biegowych trasach, a niektórzy doliczają część zbiegów, ale 100 m na kilometr to najpopularniejsza wersja i ta używana tutaj.
Gdy masz km-effort, możesz zamienić dawny start w prognozę. Kalkulator czasu biegu górskiego stosuje wzór wytrzymałościowy Petera Riegela do km-effort zamiast do dystansu:
T = T_ref × (E / E_ref)^k
- T_ref, E_ref = czas i km-effort biegu, który już masz za sobą
- E = km-effort docelowego biegu
- k = 1,06 (wartość Riegela dla ulicy) dla dolnej granicy, 1,10 dla górnej
Przykład z liczbami
- Punkt odniesienia: trasa 25 km z 1000 m D+, czyli 25 + 1000 / 100 = 35 km-effort, ukończona w 3:00:00. To 10 800 s / 35 = 5:09 na km-effort.
- Cel: 42 km z 2000 m D+, czyli 42 + 20 = 62 km-effort.
- Dolna granica: 3:00:00 × (62 / 35)^1,06 = 5 h 30 min.
- Górna granica: 3:00:00 × (62 / 35)^1,10 = 5 h 38 min.
- Czyli od 5 h 30 min do 5 h 38 min, około 5:20 na km-effort i średnio 7,5 km/h na rzeczywistych 42 km.
Wykładnik 1,06 pochodzi z prac Riegela nad rekordami ulicznymi i bieżniowymi. Górna granica 1,10 to nasze założenie na dodatkowe spowolnienie podczas długich dni w terenie, a nie opublikowana wartość, dlatego wynik jest przedziałem, a nie czasem co do minuty.
Jak wykorzystać go w treningu
Licz swój tydzień w km-effort, a nie tylko w kilometrach. Dwanaście kilometrów z 600 m przewyższenia to 18 km-effort: tydzień 55 km z 2000 m D+ to 75 km-effort, tyle co 75 km po płaskim, a plan liczący tylko kilometry przeciąży Cię, nic o tym nie mówiąc.
Dobieraj długie wybiegania według km-effort. Jeśli docelowy bieg ma 62 km-effort, długie wybieganie na 30 do 35 km-effort z realistycznym udziałem podbiegów powie Ci znacznie więcej niż płaskie 30 km. Trzymaj D+ na kilometr blisko wartości z zawodów: około 30 m/km na trasie pagórkowatej, 60 m/km lub więcej na alpejskiej.
Używaj tempa na km-effort jako zgrubnej miary formy na różnych trasach. Jeśli Twoje tempo na km-effort na podobnym terenie spada przez cały blok treningowy, to lepszy znak niż jakakolwiek pojedyncza szybka pętla. Plany treningowe do biegów górskich są zbudowane wokół takiej progresji, a o samych podbiegach tempo skorygowane o nachylenie mówi, ile każdy kosztował energii.
Ograniczenia
Jedna reguła dla wszystkich nachyleń to uproszczenie. Na łagodnym, biegowym podbiegu 100 m D+ kosztuje mniej niż kilometr; na 25-procentowej ścianie, gdzie idziesz z kijami, może kosztować więcej. Jeszcze ważniejsza jest nawierzchnia: kamienie, korzenie, błoto, śnieg i piarg spowalniają znacznie bardziej, niż sugeruje przewyższenie, a dwa biegi z tym samym km-effort mogą skończyć się bardzo różnymi czasami.
Pominięcie zbiegów to największa ślepa plamka. Na trasie z długimi, stromymi zbiegami w drugiej połowie tempo dyktują Twoje mięśnie czworogłowe, a nie płuca, i km-effort tego nie przewidzi. Noc, wysokość powyżej około 2000 m, upał i czas spędzony na punktach odżywczych też są poza wzorem. Punkt odniesienia z biegu ulicznego zakłada biegowe ścieżki i przenosi Twoją prędkość z asfaltu na podbiegi: w technicznym terenie spodziewaj się czasu poza przedziałem.
Wreszcie km-effort nic nie mówi o indeksie UTMB czy ITRA, które używają własnych modeli. Traktuj go jako wspólną walutę do planowania, a nie jako ocenę.
Źródła
- Riegel PS (1981). Athletic records and human endurance. American Scientist 69(3): 285–290.