Czym jest strefa 2? Definicja, wzór, przykład
Definicja
Strefa 2 to spokojna, równa intensywność na poziomie pierwszego progu mleczanowego lub tuż poniżej, zwykle ustalana na 60–70 % rezerwy tętna, przy której mówisz pełnymi zdaniami i możesz biec godzinami.
Strefa 2 to spokojne, równe bieganie, które wypełnia większość rozsądnie ułożonego tygodnia treningowego: tempo długich wybiegań i dni regeneracyjnych, w którym wciąż mówisz pełnymi zdaniami. Nazwa pochodzi z pięciostrefowej skali tętna używanej przez większość zegarków i aplikacji treningowych, gdzie strefa 2 leży między bardzo lekkim truchtem (strefa 1) a umiarkowaną, „przyjemnie ciężką” strefą 3. Fizjologicznie odpowiada intensywności na poziomie pierwszego progu mleczanowego lub tuż poniżej, gdzie mleczan we krwi jest ledwie powyżej wartości spoczynkowych, a wysiłek da się utrzymać godzinami. W polskiej terminologii biegowej to w dużej mierze to, co nazywa się OWB1, czyli pierwszy zakres.
W ostatnich latach strefa 2 stała się modna, głównie za sprawą dyskusji o funkcji mitochondriów i spalaniu tłuszczów. Sama rada jest jednak dużo starsza: zawodnicy dyscyplin wytrzymałościowych w większości sportów spędzają większość czasu treningowego na niskiej intensywności, co udokumentowały przeglądy treningu elity autorstwa Stephena Seilera (Seiler, 2010).
Jak oblicza się strefę 2
Nie ma jednej definicji i to jest źródło większości nieporozumień. Popularna wersja oparta na tętnie korzysta z metody Karvonena, czyli z Twojej rezerwy tętna:
Strefa 2 = HRspocz + (0,60 do 0,70) × (HRmax − HRspocz)
- HRspocz: tętno spoczynkowe, mierzone na leżąco tuż po przebudzeniu
- HRmax: najwyższe faktycznie zarejestrowane tętno, a nie wynik wzoru z wieku, jeśli da się tego uniknąć
Prostszy wariant przyjmuje 60–70 % tętna maksymalnego. W laboratorium strefę 2 wyznacza się natomiast na podstawie zmierzonych markerów: pierwszego progu mleczanowego lub wentylacyjnego. Procenty są zastępstwem tych progów, i to dość przybliżonym.
Jedna pułapka: w modelu trzystrefowym używanym w badaniach (Seiler i inni) strefa 1 to wszystko poniżej pierwszego progu, a strefa 2 to przedział między pierwszym a drugim progiem. Taka „strefa 2” to bieganie w tempie, a nie spokojne bieganie. Czytając publikację, sprawdź, której skali używa.
Przykład z obliczeniami
Biegacz ma tętno spoczynkowe 50 bpm, a pod koniec ciężkiego treningu podbiegów zobaczył na zegarku 190 bpm. Jego rezerwa tętna wynosi 140 uderzeń.
- Dolna granica strefy 2: 50 + 0,60 × 140 = 134 bpm
- Górna granica strefy 2: 50 + 0,70 × 140 = 148 bpm
- Przy 60–70 % tętna maksymalnego: od 0,60 × 190 = 114 do 0,70 × 190 = 133 bpm
Obie metody prawie się nie pokrywają. U wytrenowanego biegacza z niskim tętnem spoczynkowym 114 bpm to niemal marsz, a strefa liczona od tętna maksymalnego leży głównie w strefie 1. Dlatego dla biegaczy metoda Karvonena jest zwykle lepszym wyborem i dlatego kalkulator stref tętna używa jej domyślnie.
Drugi biegacz, z tętnem spoczynkowym 60 i maksymalnym 180, dostaje od 132 do 144 bpm. Podobne liczby, zupełnie różni ludzie: strefy mają sens tylko z Twoimi własnymi wartościami spoczynkowymi i maksymalnymi.
Jak wykorzystać strefę 2 w treningu
U większości biegaczy trenujących cztery do sześciu razy w tygodniu zdecydowana większość czasu biegu powinna przypadać na strefy 1 i 2, z jedną lub dwiema mocniejszymi jednostkami na dokładkę. W praktyce:
- Spokojne dni: 40–70 minut w strefie 2, najlepiej w jej dolnej części dzień po ciężkim treningu.
- Długie wybieganie: 1:30–2:30 głównie w strefie 2. Tętno dryfuje w górę, gdy się męczysz i nagrzewasz; zaakceptuj kilka uderzeń dryfu, zamiast zwalniać do człapania, i zanotuj, jak duży jest dryf, bo mówi on coś o Twojej wytrzymałości (zobacz rozprzężenie tlenowe).
- Na pagórkowatym terenie podchodź strome podbiegi, jeśli to pozwala utrzymać się w strefie. Biegacze górscy i tak robią to na zawodach.
- Sprawdzaj postępy na stałym punkcie odniesienia: ta sama płaska pętla przy tym samym tętnie co kilka tygodni. Jeśli tempo przy 140 bpm rośnie, Twoja baza tlenowa się poprawia.
Test rozmowy to przydatna kontrola krzyżowa. Jeśli jesteś w stanie wydusić tylko kilka słów naraz, jesteś powyżej strefy 2, cokolwiek pokazuje zegarek.
W OpenAthlete strefy tętna można ustawić jako procent tętna maksymalnego lub rezerwy tętna, osobno dla każdej dyscypliny, a każda aktywność pokazuje czas spędzony w każdej strefie. Strona o obciążeniu treningowym wyjaśnia, jak tętno zasila też TRIMP każdego treningu.
Ograniczenia
Strefy procentowe zakładają, że u każdego pierwszy próg leży na tym samym ułamku rezerwy tętna. Tak nie jest: u wytrenowanych biegaczy może być wyraźnie wyżej niż 70 %, u początkujących niżej. Test progowy w laboratorium lub w terenie daje lepsze granice niż jakikolwiek procent.
Słabym ogniwem jest tętno maksymalne. Wzory oparte na wieku, takie jak wzór Tanaki (208 − 0,7 × wiek), opisują średnią populacyjną i u wielu osób mylą się o 10 uderzeń lub więcej, co przesuwa całą strefę. Upał, odwodnienie, słaby sen i kofeina podnoszą tętno przy tym samym tempie, a na krótkich podbiegach tętno nie nadąża za wysiłkiem.
Wreszcie, zachowaj proporcje. Duża część niedawnego entuzjazmu wokół strefy 2, mitochondriów i spalania tłuszczu opiera się na porównaniach zawodowych kolarzy z osobami w słabszej formie (San-Millán i Brooks, 2018), które pokazują, czym różnią się wytrenowani sportowcy, a nie co da Ci konkretna ilość strefy 2. Spokojna objętość działa; działa też odrobina intensywności na dokładkę, i o to właśnie chodzi w treningu spolaryzowanym.
Źródła
- Seiler S (2010). What is best practice for training intensity and duration distribution in endurance athletes? International Journal of Sports Physiology and Performance 5(3): 276–291. doi.org/10.1123/ijspp.5.3.276
- San-Millán I, Brooks GA (2018). Assessment of metabolic flexibility by means of measuring blood lactate, fat, and carbohydrate oxidation responses to exercise in professional endurance athletes and less-fit individuals. Sports Medicine 48(2): 467–479. doi.org/10.1007/s40279-017-0751-x
- Karvonen MJ, Kentala E, Mustala O (1957). The effects of training on heart rate; a longitudinal study. Annales Medicinae Experimentalis et Biologiae Fenniae 35(3): 307–315. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/13470504/
- Tanaka H, Monahan KD, Seals DR (2001). Age-predicted maximal heart rate revisited. Journal of the American College of Cardiology 37(1): 153–156. doi.org/10.1016/S0735-1097(00)01054-8