Czym jest tapering? Definicja, czas trwania, przykład
Definicja
Tapering to okres zmniejszonego treningu przed docelowym startem, zwykle od jednego do trzech tygodni, w którym spada objętość, a intensywność zostaje, tak aby nagromadzone zmęczenie ustąpiło szybciej, niż ubywa kondycji.
Tapering to okres lżejszego treningu przed docelowym startem. Pomysł jest stary, a logika prosta: tygodnie ciężkiego treningu sprawiają, że masz jednocześnie lepszą kondycję i jesteś bardziej zmęczony, a zmęczenie znika szybciej niż kondycja. Zmniejsz na jakiś czas obciążenie, a zmęczenie odpłynie, podczas gdy większość kondycji zostanie. Jeśli zrobisz to dobrze, staniesz na starcie świeższy niż od miesięcy. Jeśli źle, tnąc za mało albo odpoczywając za dużo, przyjedziesz albo wciąż zmęczony, albo lekko „przespany”.
Co mówią badania o taperingu
Bosquet i współpracownicy (2007) zebrali 27 badań z udziałem zawodników w bieganiu, kolarstwie i pływaniu. Najlepiej wypadł tapering trwający około dwóch tygodni, w którym objętość treningu stopniowo zmniejsza się o 41–60 %, a intensywność i liczba jednostek w tygodniu pozostają bez zmian. Mujika i Padilla (2003), przeglądając wcześniejszą literaturę, doszli do podobnej recepty: utrzymać intensywność, wyraźnie zmniejszyć objętość, ograniczyć częstotliwość o nie więcej niż około 20 % i wybierać stopniowe zmniejszanie zamiast nagłego spadku. Typowy zysk wydajności ocenili na około 3 %, w zakresie od 0,5 do 6 %.
W przypadku amatorów maratonu Smyth i Lawlor (2021) przeanalizowali dzienniki treningowe ponad 158 000 biegaczy. Ścisły tapering, w którym objętość spada tydzień po tygodniu, wiązał się z lepszymi czasami na mecie niż luźny, a najlepiej wypadał ścisły tapering trzytygodniowy, z medianą zysku około pięciu i pół minuty (2,6 %) w porównaniu z minimalnym. To dane obserwacyjne, więc być może po prostu lepiej wytrenowani i bardziej zdyscyplinowani biegacze lepiej robią tapering, ale wskazują ten sam kierunek co badania kontrolowane.
Jak tapering widać w kondycji, zmęczeniu i formie
Model kondycji i zmęczenia pokazuje ten mechanizm. Kondycja (CTL) to wykładnicza średnia dziennego obciążenia ze stałą czasową 42 dni, zmęczenie (ATL) to średnia ze stałą 7 dni, a forma (TSB) to różnica między nimi:
CTL(dziś) = CTL(wczoraj) + (obciążenie − CTL(wczoraj)) × 0,024
- waga CTL na dzień = 1 − e^(−1/42) ≈ 0,024
- waga ATL na dzień = 1 − e^(−1/7) ≈ 0,133
Ponieważ ATL reaguje mniej więcej pięć i pół raza szybciej niż CTL, spadek obciążenia obniża zmęczenie dużo szybciej niż kondycję, a TSB rośnie. To cały tapering w jednym zdaniu.
Przykład z obliczeniami
Maratończyk ma za sobą trzy tygodnie po około 560 TRIMP tygodniowo (u tego biegacza to mniej więcej 80 km, czyli średnio 80 dziennie), po okresie bazowym na poziomie 65 dziennie. Żeby rachunki były czytelne, obciążenie jest rozłożone równo w każdym tygodniu.
- Początek taperingu: CTL 70,9, ATL 79,3, TSB −8,4.
- Dwa tygodnie przed startem objętość spada o 30 % (około 56 km, 56 dziennie). Pod koniec tego tygodnia: CTL 68,6, ATL 64,6, TSB +4,1.
- W tygodniu startowym objętość spada do 45 % szczytu (około 36 dziennie, mniej więcej 30 km przed dniem zawodów). Dzień przed startem: CTL 64,3, ATL 48,1, TSB +16,2.
W ciągu dwóch tygodni zmęczenie spadło o 31 punktów, a kondycja o 6,6, czyli około 9 %. Gdyby ten sam biegacz całkowicie przestał trenować na te 13 dni, CTL spadłoby do około 52. Model jest uproszczony, ale pokazuje, dlaczego tapering zmniejsza objętość zamiast ją zerować i dlaczego jego efekt narasta w ostatnich dniach.
Jak robić tapering w praktyce
- Maraton: dwa do trzech tygodni. 10 km lub półmaraton: jeden do dwóch tygodni. Start typu B: trzy lub cztery lżejsze dni.
- Zmniejszaj objętość stopniowo: o około 20–30 % w pierwszym tygodniu trzytygodniowego taperingu, o 40–60 % w tygodniu startowym. Najpierw skróć długie wybieganie.
- Zachowaj rytm tygodnia i trochę intensywności. Trening w rodzaju 3 × 2 km w tempie maratońskim dziesięć dni przed startem, a potem 6 × 1 min nieco szybciej niż tempo startowe cztery dni przed, przyzwyczaja nogi do prędkości bez dokładania zmęczenia.
- Śpij, jedz normalnie, a nowe buty, nowe żele i nowe ćwiczenia siłowe zostaw na po starcie.
W OpenAthlete możesz oznaczyć te tygodnie jako cykl treningowy z fazą taperingu, a krzywe obciążenia treningowego są prognozowane na podstawie zaplanowanych treningów, więc widzisz, z jaką formą staniesz na starcie, zanim wykonasz choć jeden trening taperingu.
Ograniczenia
Nie ma zweryfikowanej docelowej wartości TSB na dzień startu: liczba zależy od sposobu mierzenia obciążenia i od zawodnika, a najlepsze tapery w badaniach wyznaczano po wynikach, a nie po krzywej. Tapering nie uratuje zbyt krótkiego bloku i w tydzień nie naprawi nagromadzonego przeciążenia. Odczucia w czasie taperingu też bywają mylące: ciężkie nogi i niepokój są częste i zwykle mijają przed startem. Krzywych używaj do planowania, a o formie wnioskuj z tego, jak czujesz się na treningach w tempie startowym.
Źródła
- Bosquet L, Montpetit J, Arvisais D, Mujika I (2007). Effects of tapering on performance: a meta-analysis. Medicine & Science in Sports & Exercise 39(8): 1358–1365. doi.org/10.1249/mss.0b013e31806010e0
- Mujika I, Padilla S (2003). Scientific bases for precompetition tapering strategies. Medicine & Science in Sports & Exercise 35(7): 1182–1187. doi.org/10.1249/01.MSS.0000074448.73931.11
- Smyth B, Lawlor A (2021). Longer disciplined tapers improve marathon performance for recreational runners. Frontiers in Sports and Active Living 3: 735220. doi.org/10.3389/fspor.2021.735220