Czym jest HRV (zmienność rytmu serca)? Definicja, wzór
Definicja
Zmienność rytmu serca (HRV) to wahania odstępu między kolejnymi uderzeniami serca, zwykle podawane jako rMSSD w milisekundach i używane przez sportowców jako wskaźnik tego, jak ich autonomiczny układ nerwowy znosi trening.
Twoje serce nie bije jak metronom. Przy 50 bpm średni odstęp między uderzeniami to 1,2 sekundy, ale jeden odstęp może mieć 1150 ms, a następny 1240 ms. Zmienność rytmu serca (HRV, ang. heart rate variability) mierzy właśnie tę zmienność. Większość szybkiej części, zmieniającej się z uderzenia na uderzenie, pochodzi od nerwu błędnego, przywspółczulnego „hamulca” serca, więc HRV to okno, wąskie i zaszumione, na to, jak Twój autonomiczny układ nerwowy radzi sobie z treningiem, snem, chorobą i stresem.
Jak liczy się HRV
Wskaźników HRV są dziesiątki (większość wymienia raport Task Force z 1996 roku). Sportowcy i ich zegarki używają głównie rMSSD, czyli pierwiastka ze średniej kwadratów kolejnych różnic między odstępami między uderzeniami (odstępami RR):
rMSSD = √( Σ (RRi+1 − RRi)² / (N − 1) )
- RRi = czas między dwoma kolejnymi uderzeniami, w milisekundach
- N = liczba odstępów w zapisie
rMSSD dobrze odzwierciedla aktywność nerwu błędnego i nadaje się do krótkich zapisów: kilka minut na leżąco po przebudzeniu albo okna głębokiego snu, które zegarek wybiera w nocy. Ponieważ dzienne wartości mają skośny rozkład (kilka bardzo wysokich nocy podbija zwykłą średnią), badania treningowe zwykle biorą najpierw logarytm naturalny, ln rMSSD, a dopiero potem uśredniają.
Przykład z liczbami
Weźmy pięć kolejnych odstępów RR: 1000, 1050, 980, 1020 i 990 ms.
- Kolejne różnice: +50, −70, +40, −30 ms
- Kwadraty: 2500 + 4900 + 1600 + 900 = 9900
- Średnia z 4 różnic: 9900 / 4 = 2475
- rMSSD = √2475 = 49,7 ms, więc ln rMSSD = 3,91
Prawdziwy zapis ma setki odstępów, ale rachunek jest ten sam. Teraz tydzień nocnych pomiarów: 62, 58, 65, 48, 60, 63 i 59 ms. Średnia ich logarytmów to 4,08, co po przeliczeniu z powrotem daje 59 ms. Noc z 48 ms po niedzielnym długim wybieganiu wygląda sama w sobie niepokojąco, a ledwo rusza wynik tygodniowy. Jeśli następny tydzień to 52, 49, 55, 50, 47, 51 i 48 ms, wartość 7-dniowa spada do 3,92 (50 ms). To trwałe przesunięcie i warto zadać sobie pytanie, skąd się wzięło.
Jak wykorzystać HRV w treningu
Pojedynczy poranny wynik mówi niewiele. Plews i współpracownicy (2013) pokazali, że u wyczynowych sportowców wytrzymałościowych kroczący 7-dniowy średni ln rMSSD, i to, jak bardzo się waha, znacznie lepiej śledzi adaptację niż pojedyncze pomiary. Praktyczny schemat:
- Mierz codziennie tak samo: w nocy tym samym zegarkiem albo po przebudzeniu, na leżąco, przed kawą.
- Zbuduj punkt odniesienia z co najmniej trzech, czterech tygodni normalnego treningu i określ wokół niego swój zwykły zakres.
- Czytaj średnią 7-dniową na tle tego zakresu, razem z tętnem spoczynkowym, snem i odczuciami z treningów.
Kiviniemi i współpracownicy (2007) poszli dalej: jedna grupa umiarkowanie wytrenowanych mężczyzn robiła mocne treningi tylko w dni, w których HRV nie spadło, a w pozostałe biegała spokojnie. Poprawili maksymalną prędkość biegu bardziej niż grupa trzymająca się stałego planu. To użyteczny pomysł, ale jedno badanie na małych grupach, a nie reguła. Dla większości sportowców HRV najlepiej działa jako powód, by przyjrzeć się tygodniowi uważniej: jeśli średnia 7-dniowa od tygodnia leży poniżej Twojego zakresu, tętno spoczynkowe wzrosło, a 5 × 4' na progu przypominało zawody, zrób spokojny dzień.
OpenAthlete importuje nocne HRV z Garmina, Polara, Suunto i COROS (albo możesz wpisać je ręcznie), pokazuje wartość z ostatniej nocy w dziennym wierszu samopoczucia w kalendarzu i rysuje kroczącą 7-dniową średnią ln rMSSD w statystykach regeneracji. Pokazuje trend; nie zamienia go we wskaźnik gotowości.
Ograniczenia
Wartości bezwzględne są indywidualne: u zdrowych, wytrenowanych osób wahają się od poniżej 30 do ponad 100 ms, więc porównywanie się z partnerem treningowym nie ma sensu. Urządzenia też się różnią. Jedne podają rMSSD z całej nocy, inne z okna 5-minutowego, jeszcze inne własny wskaźnik; zmiana zegarka zeruje Twój punkt odniesienia. Alkohol, późny posiłek, upał, podróże i cykl menstruacyjny przesuwają HRV bez związku z treningiem. Wyżej też nie zawsze znaczy lepiej: Buchheit (2014) zwraca uwagę, że u bardzo dobrze wytrenowanych sportowców HRV może przestać rosnąć, a nawet spadać przy ciężkim treningu, choć dobrze się adaptują, a gwałtowny wzrost może towarzyszyć głębokiemu zmęczeniu. HRV to jeden sygnał spośród innych; czytaj je razem z tym, jak ciężkie były treningi i z krzywymi obciążenia treningowego, nigdy osobno.
Źródła
- Task Force of the European Society of Cardiology and the North American Society of Pacing and Electrophysiology (1996). Heart rate variability: standards of measurement, physiological interpretation and clinical use. Circulation 93(5): 1043–1065. doi.org/10.1161/01.CIR.93.5.1043
- Plews DJ, Laursen PB, Stanley J, Kilding AE, Buchheit M (2013). Training adaptation and heart rate variability in elite endurance athletes: opening the door to effective monitoring. Sports Medicine 43(9): 773–781. doi.org/10.1007/s40279-013-0071-8
- Kiviniemi AM, Hautala AJ, Kinnunen H, Tulppo MP (2007). Endurance training guided individually by daily heart rate variability measurements. European Journal of Applied Physiology 101(6): 743–751. doi.org/10.1007/s00421-007-0552-2
- Buchheit M (2014). Monitoring training status with HR measures: do all roads lead to Rome? Frontiers in Physiology 5: 73. doi.org/10.3389/fphys.2014.00073