Czym są CTL, ATL i TSB? Definicja, wzór, przykład
Definicja
CTL (kondycja) i ATL (zmęczenie) to wykładniczo ważone średnie dziennego obciążenia treningowego z około 42 i 7 dni, a TSB (forma) to różnica między nimi, CTL minus ATL.
CTL, ATL i TSB to trzy krzywe wyliczane z tego samego dziennego obciążenia treningowego. CTL (ang. chronic training load, przewlekłe obciążenie) nazywa się zwykle kondycją, ATL (acute training load, ostre obciążenie) zmęczeniem, a TSB (training stress balance, bilans obciążenia) formą. Pochodzą z modelu impuls-odpowiedź, który Eric Banister opublikował w 1975 roku: każdy trening podnosi zarówno kondycję, jak i zmęczenie, zmęczenie mija w ciągu kilku dni, kondycja w ciągu tygodni, a wynik sportowy leży gdzieś w różnicy między nimi. Nazwy CTL, ATL i TSB spopularyzowało później oprogramowanie kolarskie, ale matematyka jest Banistera.
Jak się je liczy
Zacznij od jednej liczby obciążenia na dzień, na przykład sumy TRIMP z treningów danego dnia (0 w dzień wolny). Kondycja i zmęczenie to wykładniczo ważone średnie tej serii z różnymi stałymi czasowymi:
dziś = wczoraj + (1 − e^(−1/τ)) × (obciążenie − wczoraj)
- CTL: τ = 42 dni, więc każdy dzień waży 1 − e^(−1/42) ≈ 0,0235
- ATL: τ = 7 dni, więc każdy dzień waży 1 − e^(−1/7) ≈ 0,133
- TSB = CTL − ATL
Przy τ = 42 dni wpływ treningu na CTL spada o połowę po około 29 dniach, na ATL po niecałych 5 dniach. Niektóre narzędzia używają jako dziennej wagi skrótu ze średniej kroczącej 2 / (N + 1). To nie jest ten sam model: przy N = 42 daje 0,047, czyli dwa razy więcej niż 0,0235, co w praktyce skraca obie stałe czasowe o połowę i sprawia, że krzywe reagują znacznie szybciej (wyprowadzenie omawiają Clarke i Skiba, 2013).
Narzędzia różnią się też tym, z którego dnia bierze się TSB. OpenAthlete odejmuje wartości z tego samego dnia, po doliczeniu jego obciążenia; inne biorą wartości z wczoraj, tak by TSB opisywało, ile masz świeżości na starcie dzisiejszego treningu. Na tych samych danych obie wersje mogą różnić się o kilka punktów, więc nie porównuj liczb między aplikacjami.
Przykład z liczbami
Biegacz od miesięcy robi średnio 60 TRIMP dziennie: CTL i ATL wynoszą po 60, TSB 0. Zaczyna ciężki tydzień po 90 dziennie. Po pierwszym dniu:
- CTL = 60 + 0,0235 × (90 − 60) = 60,7
- ATL = 60 + 0,133 × (90 − 60) = 64,0
- TSB = 60,7 − 64,0 = −3,3
Po siedmiu dniach po 90 CTL podniosło się do 64,6, a ATL skoczyło do 79,0: TSB wynosi −14,4. Biegacz jest trochę lepiej wytrenowany i wyraźnie zmęczony. Potem schodzi na tydzień do 40 dziennie. ATL szybko spada do 54,3, CTL tylko do 60,8, a TSB wychodzi na plus, +6,5. Ta asymetria, w której zmęczenie odchodzi szybciej niż kondycja, to cała zasada taperingu.
Jak wykorzystać je w treningu
CTL mówi, ile treningu przyswajał Twój organizm przez ostatni miesiąc lub dwa. Równy wzrost o kilka punktów tygodniowo w okresie budowania to typowy obraz; gwałtowny skok warto zakwestionować, długie plateau też, jeśli liczysz na postęp. ATL zmienia się z każdym tygodniem i głównie tłumaczy, dlaczego czujesz ciężkie nogi. TSB to wartość, na którą patrzy się przed startem: większość sportowców startuje dobrze gdzieś między lekkim minusem a wyraźnym plusem, ale właściwa wartość jest indywidualna i poznasz ją tylko, notując swoje TSB przed startami, które poszły dobrze i źle.
Krzywe stają się bardziej użyteczne, gdy sięgają w przyszłość. Jeśli zaplanowane treningi mają szacowane obciążenie, model może przewidzieć CTL, ATL i TSB na dzień startu i pokazać, czy ostatnie dwa tygodnie naprawdę dadzą Ci świeżość na starcie. OpenAthlete tak robi: liczy krzywe z Twoich aktywności i prognozuje je na podstawie treningów w kalendarzu. Oznacza TSB poniżej −20 lub powyżej +25; te progi to konwencje opisu krzywej, a nie zweryfikowane granice. Szczegóły i kod znajdziesz na stronie o obciążeniu treningowym.
Ograniczenia
Model jest tak dobry jak dzienne obciążenie, którym go karmisz. TRIMP oparty na tętnie zaniża sprinty, trening siłowy i zbiegi, więc krzywe gubią część tego, co biegacz górski czy triathlonista robi na siłowni. Brakujące dane też szkodzą: tydzień biegów bez pasa piersiowego wygląda jak tydzień wolnego.
Stałe czasowe to konwencje. Banister dopasowywał je dla każdego zawodnika osobno, a dopasowane wartości bardzo się różnią; 42 i 7 dni to rozsądne wartości domyślne, a nie Twoja fizjologia. Hellard i współpracownicy (2006) pokazali, jak niestabilne są dopasowane parametry nawet przy dobrych danych od wyczynowych pływaków. Model nic też nie wie o śnie, chorobie czy stresie poza sportem. Ujemne TSB nie diagnozuje przetrenowania, a wysokie nie oznacza gotowości do startu. Czytaj krzywe razem z sesyjnym RPE, HRV i swoim samopoczuciem.
Źródła
- Banister EW, Calvert TW, Savage MV, Bach T (1975). A systems model of training for athletic performance. Australian Journal of Sports Medicine 7: 57–61.
- Morton RH, Fitz-Clarke JR, Banister EW (1990). Modeling human performance in running. Journal of Applied Physiology 69(3): 1171–1177. doi.org/10.1152/jappl.1990.69.3.1171
- Clarke DC, Skiba PF (2013). Rationale and resources for teaching the mathematical modeling of athletic training and performance. Advances in Physiology Education 37(2): 134–152. doi.org/10.1152/advan.00078.2011
- Hellard P, Avalos M, Lacoste L, et al. (2006). Assessing the limitations of the Banister model in monitoring training. Journal of Sports Sciences 24(5): 509–520. doi.org/10.1080/02640410500244697