Wat is VO2max? Definitie, formule, voorbeeld
Definitie
VO2max (maximale zuurstofopname) is de hoogste snelheid waarmee je lichaam tijdens inspanning zuurstof kan opnemen en gebruiken, meestal uitgedrukt in milliliter per kilogram lichaamsgewicht per minuut (ml/kg/min).
VO2max is de hoogste snelheid waarmee je zuurstof uit de lucht kunt opnemen en in je spieren kunt gebruiken. Het wordt gemeten in liters per minuut, of, voor lopers nuttiger, in milliliters per kilogram per minuut, omdat een zwaarder lichaam meer kost om te dragen. A. V. Hill beschreef het plateau van de zuurstofopname in de jaren twintig van de vorige eeuw, en sindsdien is VO2max het kopgetal van de inspanningsfysiologie van duursporten. Het bepaalt de grootte van je aerobe motor. Op zichzelf beslist het niet hoe snel je een wedstrijd loopt.
Wat de VO2max bepaalt: de vergelijking van Fick
Zuurstofopname is het product van hoeveel bloed het hart pompt en hoeveel zuurstof de spieren eruit halen:
VO2 = Q × (CaO2 − CvO2)
- Q = hartminuutvolume (liter bloed per minuut) = hartslag × slagvolume
- CaO2 − CvO2 = zuurstofgehalte van arterieel min veneus bloed (ml O2 per liter bloed)
Bij een maximale inspanning verschilt de zuurstofextractie tussen getrainde en ongetrainde mensen minder dan het hartminuutvolume, en de maximale hartslag stijgt niet door training. Wat een 40 van een 70 scheidt, is vooral het slagvolume, de hoeveelheid bloed die bij elke slag wordt rondgepompt. Daarom concluderen Bassett en Howley (2000) dat de VO2max bij getrainde sporters vooral wordt beperkt door de zuurstoftoevoer, en niet door de spieren.
Hoe het wordt gemeten of geschat
De referentie is een labtest: een oplopende inspanning op een loopband met een masker dat je ademlucht analyseert, tot de zuurstofopname niet meer stijgt ondanks een hogere snelheid. Al het andere is een schatting:
- De Coopertest (Cooper, 1968): de afstand die je in 12 minuten loopt, daarna VO2max = (afstand in meter − 504,9) / 44,73.
- De hartslagverhouding (Uth et al., 2004): VO2max ≈ 15,3 × HSmax / HSrust. Snel, maar je hebt een echte maximale hartslag nodig en het negeert hoe snel je werkelijk loopt.
- Wedstrijdprestaties: de VDOT van Daniels maakt van een wedstrijdtijd een “effectieve” VO2max waarin je loopeconomie is meegenomen.
- Horloges: Garmin, Polar, COROS en anderen schatten het op basis van hartslag ten opzichte van tempo of vermogen tijdens het lopen, met modellen die ze niet volledig publiceren.
Een rekenvoorbeeld
Neem een loper die 2.900 m haalt in de Coopertest, een rusthartslag van 48 en een maximale hartslag van 188 heeft, en onlangs een 10 km liep in 45:00.
- Cooper: (2.900 − 504,9) / 44,73 = 53,5 ml/kg/min
- Hartslagverhouding: 15,3 × 188 / 48 = 59,9 ml/kg/min
- VDOT uit de 10 km: 45,3
Drie getallen van 45 tot 60 voor dezelfde persoon. Geen ervan is fout; ze meten verschillende dingen. De verhoudingsmethode kijkt alleen naar het hart, de Coopertest naar een inspanning van 12 minuten, VDOT naar wat de loper werkelijk levert over 45 minuten. Zo’n verschil zegt meestal dat de loper een behoorlijke motor heeft en ruimte om loopeconomie en uithoudingsvermogen te verbeteren.
Voor de labversie vul je aannemelijke waarden in: een hartminuutvolume van 25 liter per minuut en een extractie van 160 ml zuurstof per liter bloed geven 4.000 ml/min, of 57 ml/kg/min voor een loper van 70 kg.
VO2max, VMA en loopeconomie
Op vlak terrein kost hardlopen ongeveer 3,5 ml/kg/min zuurstof per km/u snelheid (Léger en Mercier, 1984). Deel de VO2max door die kosten en je krijgt bij benadering de VMA (maximale aerobe snelheid): 53,5 / 3,5 ≈ 15,3 km/u, dicht bij de 15 km/u die deze loper uit een 6-minutentest haalt. Een loper die minder zuurstof per km/u verbruikt, de zuinigere loper, haalt met dezelfde VO2max een hogere snelheid. Joyner en Coyle (2008) beschrijven duurprestatie als drie factoren die samenwerken: VO2max, het deel ervan dat je kunt volhouden (gekoppeld aan de lactaatdrempel) en loopeconomie.
Hoe je het in je training gebruikt
De VO2max reageert op werk dicht in de buurt ervan: 4 tot 6 herhalingen van 3 tot 5 minuten op 95 tot 100% van de VMA, met ongeveer even lange pauzes, of kortere vormen zoals 30/30. Hij stijgt ook met rustig volume, via een groter slagvolume. Om tempo’s te bepalen zijn VMA en VDOT praktischer, omdat het snelheden zijn. In OpenAthlete is VO2max een meetwaarde die je kunt importeren uit Garmin, Polar of COROS of met de hand kunt invoeren, en die je op de pagina met meetwaarden kunt volgen naast HRV en rusthartslag. De VMA-calculator geeft je de tempo’s.
Beperkingen
Bij lopers van een vergelijkbaar niveau voorspelt de VO2max wedstrijdresultaten slecht: loopeconomie en het houdbare deel tellen net zo zwaar. Waarden van een horloge schuiven mee met hitte, heuvels, vermoeidheid en een verkeerde maximale hartslag, dus lees ze als een trend over weken. Genetica bepaalt een groot deel van het plafond, en de winst neemt af na de eerste trainingsjaren, terwijl drempel en loopeconomie nog lang kunnen blijven verbeteren.
Bronnen
- Bassett DR, Howley ET (2000). Limiting factors for maximum oxygen uptake and determinants of endurance performance. Medicine & Science in Sports & Exercise 32(1): 70–84. doi.org/10.1097/00005768-200001000-00012
- Joyner MJ, Coyle EF (2008). Endurance exercise performance: the physiology of champions. The Journal of Physiology 586(1): 35–44. doi.org/10.1113/jphysiol.2007.143834
- Cooper KH (1968). A means of assessing maximal oxygen intake. JAMA 203(3): 201–204. doi.org/10.1001/jama.1968.03140030033008
- Uth N, Sørensen H, Overgaard K, Pedersen PK (2004). Estimation of VO2max from the ratio between HRmax and HRrest: the Heart Rate Ratio Method. European Journal of Applied Physiology 91(1): 111–115. doi.org/10.1007/s00421-003-0988-y
- Léger L, Mercier D (1984). Gross energy cost of horizontal treadmill and track running. Sports Medicine 1(4): 270–277. doi.org/10.2165/00007256-198401040-00003