Naar de inhoud
OpenAthlete

Wat is HRV (hartslagvariabiliteit)? Definitie, formule

Definitie

Hartslagvariabiliteit (HRV) is de variatie in de tijd tussen opeenvolgende hartslagen, meestal uitgedrukt als rMSSD in milliseconden en door sporters gebruikt als maat voor hoe hun autonome zenuwstelsel de training verwerkt.

Je hart klopt niet als een metronoom. Bij 50 bpm is de gemiddelde tijd tussen twee slagen 1,2 seconde, maar de ene tussenpoos kan 1150 ms zijn en de volgende 1240 ms. Hartslagvariabiliteit (HRV) meet die variatie. Het grootste deel van de snelle variatie van slag tot slag komt van de nervus vagus, de parasympathische ‘rem’ op het hart, dus HRV is een venster, smal en met veel ruis, op hoe je autonome zenuwstelsel omgaat met training, slaap, ziekte en stress.

Zo wordt HRV berekend

Er bestaan tientallen HRV-indices (het Task Force-rapport uit 1996 noemt de meeste). Sporters en hun horloges gebruiken vooral rMSSD, de wortel uit het gemiddelde van de gekwadrateerde opeenvolgende verschillen tussen slag-tot-slagintervallen (RR-intervallen):

rMSSD = √( Σ (RRi+1 − RRi)² / (N − 1) )

  • RRi = de tijd tussen twee opeenvolgende slagen, in milliseconden
  • N = het aantal intervallen in de meting

rMSSD geeft de vagale activiteit goed weer en blijft bruikbaar bij korte metingen: een paar minuten liggend bij het wakker worden, of de diepe-slaapvensters die een horloge ’s nachts kiest. Omdat dagwaarden scheef verdeeld zijn (een paar heel hoge nachten trekken een gewoon gemiddelde omhoog), nemen trainingsstudies meestal eerst de natuurlijke logaritme, ln rMSSD, voordat ze middelen.

Een rekenvoorbeeld

Neem vijf opeenvolgende RR-intervallen: 1000, 1050, 980, 1020 en 990 ms.

  • Opeenvolgende verschillen: +50, −70, +40, −30 ms
  • Kwadraten: 2500 + 4900 + 1600 + 900 = 9900
  • Gemiddelde over de 4 verschillen: 9900 / 4 = 2475
  • rMSSD = √2475 = 49,7 ms, dus ln rMSSD = 3,91

Een echte meting heeft honderden intervallen, maar de rekensom is dezelfde. Nu een week nachtmetingen: 62, 58, 65, 48, 60, 63 en 59 ms. Het gemiddelde van hun logaritmen is 4,08, wat terugrekent naar 59 ms. De nacht van 48 ms na een lange duurloop op zondag ziet er op zichzelf verontrustend uit, maar verschuift het weekcijfer nauwelijks. Meet je de week erna 52, 49, 55, 50, 47, 51 en 48 ms, dan zakt de 7-daagse waarde naar 3,92 (50 ms). Dat is een blijvende verschuiving, en een vraag waard.

Zo gebruik je HRV in je training

Het getal van één ochtend zegt weinig. Plews en collega’s (2013) lieten zien dat bij topduursporters het voortschrijdende 7-daagse gemiddelde van ln rMSSD, en hoeveel het schommelt, de aanpassing veel beter volgt dan losse metingen. Een praktische routine:

  • Meet elke dag op dezelfde manier: ’s nachts met hetzelfde horloge, of bij het wakker worden, liggend, voor de koffie.
  • Bouw een basislijn op uit minstens drie of vier weken normale training en bepaal daaromheen je gebruikelijke bereik.
  • Lees het 7-daagse gemiddelde af tegen dat bereik, naast je rusthartslag, je slaap en hoe trainingen aanvoelen.

Kiviniemi en collega’s (2007) gingen verder: een groep matig getrainde mannen deed zware trainingen alleen op dagen waarop hun HRV niet was gedaald, en anders rustige duurlopen. Ze verbeterden hun maximale loopsnelheid meer dan een groep met een vast schema. Dat is een bruikbaar idee, maar één studie met kleine groepen, geen regel. Voor de meeste sporters werkt HRV het best als reden om een week beter te bekijken: staat het 7-daagse gemiddelde al een week onder je bereik, is je rusthartslag gestegen en voelde de 5 × 4' op drempel als een wedstrijd, neem dan de rustige dag.

OpenAthlete importeert nachtelijke HRV van Garmin, Polar, Suunto en COROS (of je voert het met de hand in), toont de waarde van afgelopen nacht in de dagelijkse welzijnsrij van de kalender en tekent het voortschrijdende 7-daagse gemiddelde van ln rMSSD in de herstelstatistieken. Het laat de trend zien; het maakt er geen readiness-score van.

Beperkingen

Absolute waarden zijn persoonlijk: gezonde, fitte mensen zitten ergens tussen onder 30 en boven 100 ms, dus vergelijken met een trainingsmaatje heeft geen zin. Apparaten verschillen ook. Sommige geven rMSSD over de hele nacht, andere over een venster van 5 minuten, weer andere een eigen score; wissel je van horloge, dan begint je basislijn opnieuw. Alcohol, een late maaltijd, hitte, reizen en de menstruatiecyclus verschuiven allemaal je HRV zonder verband met training. En hoger is niet altijd beter: Buchheit (2014) wijst erop dat bij zeer fitte sporters HRV tijdens zware training kan ophouden met stijgen of zelfs dalen terwijl ze zich goed aanpassen, en dat een scherpe stijging kan samengaan met diepe vermoeidheid. HRV is één signaal tussen andere; lees het samen met hoe zwaar trainingen voelden en met je trainingsbelastingscurves, nooit los.

Bronnen

  1. Task Force of the European Society of Cardiology and the North American Society of Pacing and Electrophysiology (1996). Heart rate variability: standards of measurement, physiological interpretation and clinical use. Circulation 93(5): 1043–1065. doi.org/10.1161/01.CIR.93.5.1043
  2. Plews DJ, Laursen PB, Stanley J, Kilding AE, Buchheit M (2013). Training adaptation and heart rate variability in elite endurance athletes: opening the door to effective monitoring. Sports Medicine 43(9): 773–781. doi.org/10.1007/s40279-013-0071-8
  3. Kiviniemi AM, Hautala AJ, Kinnunen H, Tulppo MP (2007). Endurance training guided individually by daily heart rate variability measurements. European Journal of Applied Physiology 101(6): 743–751. doi.org/10.1007/s00421-007-0552-2
  4. Buchheit M (2014). Monitoring training status with HR measures: do all roads lead to Rome? Frontiers in Physiology 5: 73. doi.org/10.3389/fphys.2014.00073

Vragen

Er is geen streefwaarde. Nachtelijke rMSSD loopt bij gezonde, goed getrainde mensen van onder 30 ms tot boven 100 ms en hangt af van leeftijd, genen en het apparaat. Vergelijk je 7-daagse gemiddelde met je eigen basislijn van de weken ervoor, niet met iemand anders.

Op zichzelf niet. Een dip van een nacht of twee na een lange duurloop of een wedstrijd is de normale reactie op een grote belasting. Let op als het 7-daagse gemiddelde een week of langer onder je gebruikelijke bereik blijft, zeker bij slecht slapen, een stijgende rusthartslag of trainingen die zwaarder voelen dan ze zouden moeten.

Dagelijkse rMSSD-waarden zijn scheef verdeeld: af en toe een heel hoge nacht trekt een gewoon gemiddelde omhoog. De natuurlijke logaritme (ln rMSSD) maakt de verdeling symmetrischer, zodat gemiddelden en standaardafwijkingen zich beter gedragen. Dat is de gewoonte in de meeste trainingsstudies.

Zie deze getallen op je eigen training

OpenAthlete berekent TRIMP, fitheid, vermoeidheid en vorm uit de gegevens van je horloge, en trekt ze door over de trainingen die je hebt gepland. Gratis, open source.

Voor altijd gratis. Geen creditcard.