Wat is hartslagreserve? Definitie, formule, voorbeeld
Definitie
De hartslagreserve is het verschil tussen je maximale hartslag en je rusthartslag; de methode van Karvonen gebruikt haar om trainingsintensiteit uit te drukken als deel van dat bereik in plaats van alleen als percentage van je maximale hartslag.
De hartslagreserve is het bereik waar je hart echt mee kan werken: je maximale hartslag min je rusthartslag. Een loper met een rusthartslag van 50 en een maximum van 190 heeft 140 slagen reserve. Trainingszones op basis van dat bereik, in plaats van een simpel percentage van je maximum, zijn wat de meeste mensen bedoelen met de methode van Karvonen, naar de Finse fysioloog Martti Karvonen, die haar gebruikte in een studie uit 1957 naar hoe training de hartslag verlaagt.
Het voordeel is dat ze rekening houdt met je vertrekpunt. Twee lopers met hetzelfde maximum maar een verschillende rusthartslag hebben niet hetzelfde rustige tempo in slagen per minuut, en de reserve ziet dat. Ze sluit ook beter aan bij de fysiologie dan percentages van het maximum: Swain en Leutholtz (1997) lieten zien dat een bepaald percentage van de hartslagreserve overeenkomt met hetzelfde percentage van de zuurstofopnamereserve, terwijl een percentage van de maximale hartslag niet overeenkomt met hetzelfde percentage van de VO2max.
Zo wordt ze berekend
doelhartslag = HRrust + (HRmax − HRrust) × intensiteit
- HRR = HRmax − HRrust, in slagen per minuut
- intensiteit = het gewenste deel van de reserve, 0,6 voor 60%
De gebruikelijke vijf zones zijn banden van 10% van de reserve: 50–60%, 60–70%, 70–80%, 80–90% en 90–100%. De percentages zijn afspraken, geen drempels die bij jou gemeten zijn, en dat doet er straks toe.
Een rekenvoorbeeld
Rusthartslag 50 bpm, maximum 190 bpm, dus een reserve van 140 slagen.
- Zone 1 (50–60%): 50 + 0,5 × 140 = 120 tot 134 bpm
- Zone 2 (60–70%): 134 tot 50 + 0,7 × 140 = 148 bpm
- Zone 3 (70–80%): 148 tot 162 bpm
- Zone 4 (80–90%): 162 tot 176 bpm
- Zone 5 (90–100%): 176 tot 190 bpm
Met percentages van het maximum zou dezelfde zone 2 tussen 114 en 133 bpm liggen, ruim 15 slagen lager. Voor een fitte loper is 114 bpm nauwelijks een sukkeldrafje, en daarom merken mensen die overstappen op Karvonen vaak dat hun rustige duurlopen niet langer als wandelen voelen.
Houd nu het maximum op 190, maar verhoog de rusthartslag naar 65. De reserve zakt naar 125 slagen en zone 2 wordt 65 + 0,6 × 125 = 140 tot 65 + 0,7 × 125 = 152,5, dus ruwweg 140 tot 153 bpm. Hetzelfde maximum, een andere zone, omdat het vertrekpunt verschoof.
De twee getallen goed bepalen
Je rusthartslag meet je het best liggend bij het wakker worden, voor de koffie, over meerdere ochtenden; neem een typische waarde, niet de laagste die je ooit zag. Horloges geven vaak het minimum tijdens je slaap, dat een paar slagen lager kan liggen en de reserve iets opblaast.
De maximale hartslag is lastiger. De hoogste waarde die je zag aan het eind van een zware wedstrijd, of na de laatste van een reeks zware heuvelsprints, is meer waard dan welke formule ook. Heb je niets, dan geven Tanaka, Monahan en Seals (2001) 208 − 0,7 × leeftijd, dus 180 bpm op je 40e. Dat is een gemiddelde over de bevolking: veel mensen zitten er 10 slagen of meer naast, naar boven of naar beneden, en een maximum dat 10 slagen te hoog is schuift elke zone zo’n 6 tot 9 slagen omhoog.
Zo gebruik je haar in je training
Hartslagzones werken het best bij lange, gelijkmatige inspanningen, waarbij je hart tijd heeft om tot rust te komen. Rustige duurlopen en lange duurlopen in zone 2 zijn het duidelijkste voorbeeld: voor de loper hierboven 134 tot 148 bpm, ongeacht het tempo op een heuvelachtige of winderige dag. Tempolopen van 30 tot 40 minuten in zone 3, of 2 × 15 minuten bovenin zone 4 (rond 169 tot 173 bpm, 85–88% van de reserve), zijn ook makkelijk op hartslag te sturen.
Bij korte intervallen zoals 5 × 4 minuten op drempel loopt je hartslag achter op de inspanning: hij heeft een minuut of twee nodig om te stijgen, en de eerste herhaling ziet er op je horloge makkelijk uit terwijl dat niet zo is. Stuur die op tempo of vermogen en gebruik je hartslag achteraf om te controleren of de training deed wat je wilde. Hetzelfde deel van de reserve zit ook in belastingsscores zoals TRIMP, dus je rust- en maximumwaarde goed bepalen loont dubbel.
De hartslagzonecalculator doet het rekenwerk voor beide methoden. In OpenAthlete kun je hartslagzones instellen als percentage van je maximum of van je reserve, wordt de reserve berekend uit je rust- en maximale hartslag, en kunnen trainingsstappen mikken op een percentage van de hartslagreserve.
Beperkingen
Alles rust op twee invoerwaarden, en die bevatten allebei ruis. Je rusthartslag verschuift een paar slagen door slaap, stress, warmte of een opkomende verkoudheid; je hartslag tijdens inspanning stijgt door hitte, uitdroging, cafeïne en hoogte, en drijft bij lange inspanningen omhoog. Sommige medicijnen, vooral bètablokkers, veranderen beide uiteinden van het bereik.
De grotere beperking is dat 60%, 70% of 80% van de reserve voor iedereen hetzelfde is, terwijl de fysiologie dat niet is. De lactaatdrempel van de ene loper ligt op 82% van de reserve, die van een ander op 90%. Ken je je drempelhartslag uit een labtest of een wedstrijdinspanning van 30 minuten, dan zijn zones die daarop gebaseerd zijn nauwkeuriger. Karvonen is een degelijke standaard als je die niet kent.
Bronnen
- Karvonen MJ, Kentala E, Mustala O (1957). The effects of training on heart rate; a longitudinal study. Annales Medicinae Experimentalis et Biologiae Fenniae 35(3): 307–315. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/13470504/
- Swain DP, Leutholtz BC (1997). Heart rate reserve is equivalent to %VO2 reserve, not to %VO2max. Medicine & Science in Sports & Exercise 29(3): 410–414. doi.org/10.1097/00005768-199703000-00018
- Tanaka H, Monahan KD, Seals DR (2001). Age-predicted maximal heart rate revisited. Journal of the American College of Cardiology 37(1): 153–156. doi.org/10.1016/S0735-1097(00)01054-8