Wat is GAP (hellingsgecorrigeerd tempo)? Definitie, formule
Definitie
Hellingsgecorrigeerd tempo (GAP) is het tempo op vlak terrein dat evenveel energie zou kosten als het tempo dat je op een helling liep, berekend uit de energiekosten van hardlopen bij elke helling.
Hellingsgecorrigeerd tempo (grade-adjusted pace, GAP) zet wat je op een helling liep om naar het tempo dat op vlak terrein evenveel energie zou hebben gekost. Een kilometer in 7:30 tegen een weg van 8% op ziet er op je horloge traag uit; gecorrigeerd voor de helling is hij net onder de 5:00 op het vlakke waard. GAP bestaat omdat het ruwe tempo weinig meer zegt zodra de grond gaat hellen, en bij trailrunning is dat het grootste deel van de tijd.
Er bestaan meerdere modellen. Het model dat hier en in OpenAthlete wordt gebruikt, komt van Alberto Minetti en collega’s, die de zuurstofkosten van hardlopen maten op een loopband tussen −45% en +45% en een curve door de resultaten trokken (Minetti et al., 2002).
Zo bereken je het hellingsgecorrigeerde tempo
De curve van Minetti geeft de energiekosten van één meter hardlopen bij een bepaalde helling, per kilo lichaamsgewicht. Op het vlakke is dat 3,6 J/kg/m. GAP is de verhouding tussen de kosten op het vlakke en de kosten op de helling, toegepast op je tempo:
GAP = tempo op de helling × 3,6 / C(i)
- C(i) = 155,4i⁵ − 30,4i⁴ − 43,3i³ + 46,3i² + 19,5i + 3,6, in J/kg/m
- i = helling als fractie: 0,08 voor 8%, −0,10 voor −10%
- C(0) = 3,6 op het vlakke
Dezelfde verhouding werkt ook andersom: het tempo dat je op een helling moet aanhouden voor een bepaalde vlakke inspanning is vlak tempo × C(i) / 3,6. Over een hele activiteit wordt de berekening punt voor punt op de geregistreerde hoogte gedaan en daarna gemiddeld, zodat een heuvelachtige loop één GAP-waarde krijgt naast zijn ruwe gemiddelde tempo.
Een rekenvoorbeeld
- Bergop: 7:30/km op een klim van 8%. C(0,08) = 5,43, dat is 1,51 keer de kosten op het vlakke. 7:30 (450 s) / 1,51 = 298 s, dus ongeveer 4:58/km op het vlakke.
- Andersom: een loper met een rustig vlak tempo van 5:30/km wil dezelfde inspanning op een klim van 6%. C(0,06) = 4,93, 1,37 keer de vlakke kosten, dus 5:30 × 1,37 = 7:32/km. Bij 15% is de verhouding 2,06 en wordt het tempo 11:20/km. Dan gaan de meeste mensen wandelen, en dat is de juiste keuze.
- Bergaf: 4:30/km bij −10%. C(−0,10) = 2,15, maar 0,6 keer de vlakke kosten, dus het vlakke equivalent is 7:32/km. De energierekening is klein; de rekening voor je bovenbeenspieren niet.
De calculator voor hellingsgecorrigeerd tempo rekent dit uit voor elk tempo en elke helling.
Zo gebruik je het in je training
GAP is het nuttigst om loopjes op verschillend terrein te vergelijken. Een rondje van 14 km met 500 hoogtemeters in gemiddeld 6:10/km en een vlakke 14 km in 5:20/km kunnen voor je hart dezelfde training zijn geweest. Als je GAP naast je hartslag legt, zie je of een trage dag aan de heuvels lag of aan jou.
Het helpt ook om doelen te stellen op heuvelachtige routes. Moeten je rustige duurlopen op een inspanning van 5:30 op het vlakke blijven, dan is een heuvel van 6% in 7:30 prima en dezelfde heuvel in 6:30 een vermomde tempoloop. Bij heuveltrainingen zoals 8 × 2' bergop laat GAP zien of de laatste herhaling evenveel waard was als de eerste, ook als het tempo op je horloge wegzakte.
Gebruik het op wedstrijddag met beleid. GAP vertelt wat een klim aan energie kost, niet hoe lang een bergwedstrijd duurt; daarvoor zitten km-effort en de trailtijdcalculator dichter bij de vraag.
OpenAthlete past de curve van Minetti toe op elke hardloop- en trailrun die je synchroniseert. De helling wordt afgelezen uit de hoogte over vensters van 10 m en begrensd op ±30%, omdat steilere waarden meestal ruis van gps of barometer zijn en geen terrein.
Beperkingen
De proefpersonen van Minetti liepen op een gladde loopband. Stenen, wortels, modder en haarspeldbochten voegen kosten toe die de curve niet kent, dus op technisch terrein was je echte inspanning hoger dan GAP laat zien.
Afdalingen zijn het zwakste punt. Op papier blijven de kosten dalen tot een minimum rond −18 tot −20%, waar een meter half zoveel kost als op het vlakke. In de praktijk word je voorbij ongeveer −10% beperkt door remmen, voetplaatsing en de excentrische belasting op je quadriceps, lang voordat de energie opraakt. Een snelle afdaling toont een mild GAP, maar kan precies zijn waardoor je drie dagen spierpijn hebt.
Hoogtedata bevatten ruis. Een horloge met barometer doet het beter dan gps-hoogte, maar allebei maken ze op vlak terrein kleine nepklimmetjes die GAP iets verschuiven. Korte, steile stukken zoals een helling van 20 m worden door het middelingsvenster gladgestreken.
Tot slot gebruiken andere platforms andere modellen. Strava zegt dat zijn GAP is gebouwd op hartslagdata van zijn gebruikers in plaats van op labmetingen, en het geeft minder krediet in afdalingen. De getallen verschillen per tool; vergelijk loopjes binnen één tool, niet tussen tools.
Bronnen
- Minetti AE, Moia C, Roi GS, Susta D, Ferretti G (2002). Energy cost of walking and running at extreme uphill and downhill slopes. Journal of Applied Physiology 93(3): 1039–1046. doi.org/10.1152/japplphysiol.01177.2001