Trainen op gevoel: wanneer het helpt en wanneer het je afremt
Sneller lopen op goede dagen en overslaan op slappe dagen maakt van elke week gemiddelde dagen. Leg je aanpassingsregels vast vóór de training, niet tijdens.
‘Luister naar je lichaam’ is een goed advies waarmee je bijna alles kunt rechtvaardigen. Op maandag voel je je top, dus wordt de rustige duurloop een tempoloop. De intervallen van dinsdag schiet je erbij in omdat je wat slap bent. Woensdag is het mooi weer, dus plak je er 5 km aan vast. Na een maand heb je veel getraind en weinig vooruitgang geboekt, en lag elke training ergens tussen gemiddeld en zwaar.
Dat is niet naar je lichaam luisteren. Dat is trainen op je humeur. Van binnenuit lijken ze op elkaar, en precies dat verschil is wat ik het vaakst zou veranderen in de training van hardlopers die zichzelf coachen.
Twee soorten gevoel
De ene soort gevoel is een signaal: pijn die je loopstijl verandert, een rusthartslag duidelijk boven normaal, een warming-up waarin je benen niet wakker worden en de inspanning voor een rustig tempo duidelijk te hoog is, tekenen van ziekte. Dat zijn redenen om het plan aan te passen, en wie ze negeert, raakt geblesseerd.
De andere soort is een voorkeur: hard willen lopen omdat de zon schijnt, geen intervallen willen doen omdat ze vervelend zijn, tijdens een rustige loop willen racen met je loopmaatje. Met hoe goed je de training verwerkt, heeft dat niets te maken. Wie zulke voorkeuren consequent volgt, komt bijna altijd op hetzelfde punt uit: rustige dagen te zwaar, zware dagen niet zwaar genoeg.
Waarom trainen op humeur stagneert
Goed getrainde duursporters doen het grootste deel van hun trainingen duidelijk rustig en een kleiner deel duidelijk zwaar. Bij jonge langlaufers lag ongeveer driekwart van de trainingen in het rustige gebied, en verrassend weinig werd rond de drempel getraind (Seiler en Kjerland, Scand J Med Sci Sports, 2006). De precies beste verdeling staat nog ter discussie, maar de scheiding tussen rustig en zwaar is een constante.
Trainen op humeur wist die scheiding uit. Voel je je goed, dan ga je sneller; ben je moe, dan loop je toch, alleen wat langzamer. Het resultaat is een week vol gemiddelde dagen. Carl Foster kwantificeerde iets vergelijkbaars met zijn monotonie-index: op weken waarin de dagelijkse belasting nauwelijks varieerde en de totale belasting hoog was, volgden bij zijn sporters meer ziektes (Med Sci Sports Exerc, 1998).
Daar komt het simpele probleem van progressie bij. Sneller worden op de 10 km of de marathon hangt af van het herhaaldelijk doen van bepaalde trainingen en die over weken uitbouwen: 5 × 4' op drempel wordt 4 × 6', duurlopen groeien elke twee weken met 15 minuten. Als je humeur van de dag bepaalt of een training doorgaat, komt die opbouw er nooit.
Een plan aanpassen is het niet opgeven
Dat betekent niet dat je een plan blind moet volgen. Er is onderzoek naar het sturen van training op dagelijkse metingen. In één studie werden matig getrainde mannen bij wie de zware trainingen werden ingepland op basis van hun hartslagvariabiliteit in de ochtend, vergeleken met een groep met een vast plan (Kiviniemi et al., Eur J Appl Physiol, 2007). De HRV-gestuurde groep deed het goed, al meldt de samenvatting geen significant verschil tussen de groepen in de verandering van VO2peak. De studies zijn klein en de les is bescheiden: aanpassen aan echte signalen is minstens zo goed als star plannen, maar geen kortere weg naar snellere vooruitgang.
Het verschil met trainen op humeur: de regels liggen vooraf vast, en ze maken trainingen meestal lichter, niet zwaarder. Een werkbare versie voor de meeste hardlopers:
- Rusthartslag twee ochtenden duidelijk boven je gebruikelijke waarde, of tekenen van ziekte: vervang de zware training door een rustige loop of een rustdag.
- Pijn die je loopstijl verandert: stop, en loop er de volgende dag niet doorheen.
- De warming-up voelt niet goed (de inspanning voor je rustige tempo ligt op de schaal van 0–10 twee of meer punten hoger dan normaal): doe de training aan de onderkant van het doelbereik of schrap een herhaling.
- Je voelt je geweldig: doe de geplande training goed. Geen extra herhalingen, geen snellere rustige loop.
- Het leven komt ertussen: schuif de kerntraining naar een andere dag en schrap liever een rustige loop dan de kerntraining.
Valt het je op dat ‘ik heb geen zin’ niet op de lijst staat? Begin op zulke dagen met de warming-up. Meestal is de tegenzin na 15 minuten weg. Zo niet, en de warming-upregel gaat op, dan heb je een echte reden.
Maak het jezelf makkelijk om het plan te volgen
Een groot deel van discipline is logistiek. Als je de training moet onthouden, tempo's moet uitrekenen en ter plekke moet beslissen, staat de training al ter discussie. Staat hij met doelen op je horloge, dan start je hem en volg je de piepjes. Schrijf de week op zondag uit, zet de kerntrainingen op dagen die je vrij kunt houden, en haal de beslissing uit het moment.
Noteer daarna eerlijk op de schaal van 0–10 hoe elke training voelde. Na een paar weken laat dat logboek zien of het plan bij je past: rustige lopen die steeds op 5 uitkomen, betekenen dat het plan te snel is of dat je dagelijks leven zwaarder is dan het lijkt.
Deze week
Schrijf je aanpassingsregels op voor maandag, drie tot vijf regels zoals in de lijst hierboven. Volg daarna het plan zoals het er staat, tenzij een ervan opgaat, en noteer elke keer dat je iets veranderde, en waarom. Tel aan het eind van de week hoeveel aanpassingen signalen waren en hoeveel humeur.
OpenAthlete is een gratis tool precies hiervoor: maak gestructureerde trainingen in de workoutbouwer, stuur ze naar een horloge van Garmin, Suunto of COROS, verplaats een training of markeer een ziekteperiode in de kalender, en leg na elke activiteit je RPE vast. Hoe trainingen op je horloge komen, lees je bij horlogesynchronisatie.